Cmentarz w Gąbinie utrwalony na papierze - co dalej?

Autor: 

Piotr Jarzyński, Leszek Błaszczyk
Fragment planu cmentarza w Gąbinie wykonany przez Stowarzyszenie TRADYTOR

TRADYTOR zakończył wstępne rozpoznanie cmentarza wojennego w Gąbinie. Przypomnijmy, że na trop pierwszowojennych mogił wpadł Leszek Hetman Błaszczyk, który tematem zajął się już wiosną. Kilkukrotne odwiedziny miejsca pochówku pozwoliły wyznaczyć orientacyjny zasięg cmentarza oraz oszacować liczbę spoczywających żołnierzy.Cmentarz zlokalizowany jest na części działki nr 407/2, graniczącej z dwiema innymi nekropoliami: katolicką (od wschodu) i żydowską (od strony zachodniej). Od południa znajduje się zarośnięte wyrobisko po żwirowe, ograniczone ul. Kilińskiego. Wyznaczenie dokładnej powierzchni zajętej przez groby i mogiły zbiorowe jest problematyczne, ze względu na zniszczenie części cmentarza stanowiącej dziś parking. Również roślinność ogranicza wgląd w sytuację terenową, nie dając pewności co do zatartych obiektów zlokalizowanych w północnej części działki (nie wykazane na mapie). Mogą one wiązać się ze zdewastowanym cmentarzem żydowskim. Utrudnieniem innego typu, było zniszczenie, przez lokalnych "działaczy", osnowy pomiarowej założonej na cmentarzu. Ze względu na znaczne trudności w ustaleniu przestrzennego rozmieszczenia grobów i mogił, dane o ich ilości są jedynie orientacyjne. Postępująca dewastacja i zaśmiecenie cmentarza doprowadzi niebawem do całkowitego jego zatarcia.Dzięki wielokrotnym oględzinom i pomiarom wyróżniono trzy wyraźnie oddzielone kwatery. Kwatera I, o powierzchni ok 500 m2, wysunięta na zachód, to 5 lub 6 rzędów pojedynczych grobów. Liczba grobów w rzędach przekracza 15, więc szacunkowo przyjęto liczbę pochowanych tam na 80. Kwatera II, położona w części północnej to od 4 do 7 mogił zbiorowych, zajmujących łączną powierzchnię ok 200 m2. Kwatera III, to trzy rzędy grobów (po 20 w każdym), ciągnących się wzdłuż ogrodzenia cmentarza katolickiego. (Powierzchnia: ok 240 m2.)Wszystkie opisane powyżej kwatery porasta sosna w wieku ok 60/70 lat oraz krzewy leśnego podszytu. Dające się wyróżnić groby to ziemne kopce, o kształcie zbliżonym do prostokąta o wymiarach 1,5 m x 0,8 m; wystające ponad poziom gruntu o 30, rzadziej 40 cm. Za mogiły zbiorowe uznano oddzielone wyniosłości w terenie o regularnych, prostokątnych zarysach. Łączna powierzchnia cmentarza mogła przekraczać tę wynikającą z sumy poprzednio przytoczonych, dochodząc nawet do 4 000 m2. W większej części jednak skala dewastacji nie pozwala na określenie dokładnego zasięgu. Oprócz wyróżnionych obiektów powierzchniowych, na cmentarzu znajduje się jeden pomnik (nagrobek) kamienny, informujący o spoczywającym pod nim niemieckim kapralu, oraz pozostałości po kamiennej budowli(?), najprawdopodobniej cokole pomnika upamiętniającego poległych. Są to fundamenty o zarysie okręgu o średnicy ok 1 m, w rzucie poziomym. Dziękując za niezmierne zainteresowanie okazane naszej akcji, chcemy zaznaczyć, że wynikami naszej inwentaryzacji podzielimy się z każdym chętnym do podjęcia prac zabezpieczających. Cmentarz wymaga natychmiastowych działań, jeśli ma być zachowany chociaż w formie symbolicznej. Nie możemy jednak jako stowarzyszenie wyręczać zupełnie władz, zobowiązanych ustawą do zapewnienia porządku na cmentarzach zlokalizowanych na terenie III Rzeczpospolitej Polskiej. Kompletny plan cmentarza, dostępny do pobrania:

Plik: 

ZałącznikWielkość
PDF icon Gąbin_Cmentarz.pdf664.09 KB