140-rocznica budowy i 125-rocznica konsekracji kościoła w Uniecku

Autor: 

Adam Dariusz Kotkiewicz

12 czerwca 2011 roku mieszkańcy parafii św. Jakuba w Uniecku uczestniczyli we wspaniałych uroczystościach związanych ze 140-rocznicą budowy i 125-rocznicą konsekracji kościoła w Uniecku. Uroczystej mszy, która odbyła się z tej okazji przewodniczył biskup płocki Piotr Libera, a brali w niej udział mieszkańcy parafii, którzy licznie zgromadzili się tego dnia.

Parafia Unieck jest jedną ze starszych na Mazowszu. Powstała prawdopodobnie przed 1250 rokiem, pierwsza o niej wzmianka w źródłach pochodzi z 1380 roku. Zachowany dokument erekcyjny jest z 1385 roku. Fundację kościoła w Uniecku przypisuje się rodzinie Nałęczów. Najstarsze wzmianki o miejscowościach parafii pochodzą z XIII wieku (Unieck i Gutkowo Fije - ok. 1240 roku), o innych miejscowościach - koniec XIV i początek XV wieku. W XV wieku istniała przy kościele szkółka parafialna. W wieku XV i na początku XVI, parafia należała do dekanatu płońskiego, po 1506 roku została włączona do dekanatu sierpeckiego. W 1693 roku parafię włączono do dekanatu raciąskiego, a jej pierwszym dziekanem został proboszcz parafii Unieck ks. Tomasz Grzybowski.

Istniejący tu na przełomie XVI i XVII wieku drewniany kościół pod wezwaniem św. Jakuba Apostoła z dwiema bocznymi kaplicami posiadał 5 ołtarzy. W ołtarzu głównym umieszczona była drewniana figura Najświętszej Marii Panny i Apostołów, pozostałe ołtarze to: ołtarz św. Stanisława, św. Anny, św. Mikołaja i Matki Bożej.

W 1750 roku kasztelan sierpecki Walerian Wessel (właściciel Uniecka) pobudował nowy kościół z dwiema wieżami na frontonie. W kościele znajdowały się 3 ołtarze. W ołtarzu głównym znajdował się, przeniesiony z poprzedniej świątyni, obraz Matki Bożej, od 1688 roku słynący łaskami. Prawdopodobnie Unieck (raczej na miarę lokalną) był wtedy miejscem kultu Matki Boskiej Unieckiej.

W protokołach z wizytacji generalnej diecezji płockiej z 1775 roku możemy o kościele w Uniecku przeczytać m.in.: Do parafii należą wioski te: Unieck, w którym kościół parafialny, Szczepkowo, Kodłutowo, Komonin, Kocięcino Brodowe-szlachecka, Kocięcina Tworki-szlachecka, Kocięcino szlachecka, Radzimowice, Giełczynek, Giełczyn, Staroguby, Chąndzyny Krusie szlachecka, Jeżewo, Charzyny Borzymy szlachecka, Charzyny Dłużyce szlachecka, Charzyny, Satkowięta szlachecka, Charzyny Rogale szlachecka, Sikory Bogusławice szlachecka, Sikory Piotrowice szlachecka, Gutkowo Wite szlachecka, Gutkowo Fie szlachecka, Cyndaty, Wola Laszewska, Krzeczanowo, Kocięcino Krzywki pusta bez zamieszkania, Chąndzyny Cachy pusta, Sikory Zelaski pusta, Łyski pusta, Lyczewo pusta, Rydzyno szlachecka, której szlachta należą do kościoła unieckiego, a poddani do strzegowskiego. Te zaś pięć wiosek, które się pisało pustymi, były niegdyś osadzone, teraz tylko pola. Miasteczka zaś żadnego do tej parafii należącego do tej parafii niemasz. Z wyrażonych wiosek dwie Radzimowice i Giełczynek do srzeńskiego należą powiatu. Osób w tej parafii do spowiedzi wielkanocnej i komunii sposobnych znajduje się 1309, których osób imiona i przezwiska specyfico regestro podaje się. Ci wszyscy temu kościelnemu przykazaniu zadosyć czynią i tego roku uczynili. Reszty zaś niesposobnych osób do tejże komunii wielkanocnej znajduje się 289. Żydów w całej parafii jest 39, z inszej zaś religii jako to luterskiej i kalwińskiej żaden nie znajduje się człowiek.

W 1801 roku kościół Uniecki spłonął. Być może pożar spowodowały walczące na terenie Północnego Mazowsza wojska francuskie i rosyjskie. W 1807 roku pobudowano kaplicę, która przetrwała do 1853 roku.

W 1863 roku Unieck był miejscem potyczki, podczas powstania styczniowego. Około 100-osobowy oddział powstańczy Kazimierza Wolskiego (byłego żołnierza Garibaldiego) spotkał się w walce z żołnierzami Józefa Sierzputowskiego, w sile dwóch sotni Kozaków i 50 osób piechoty pułku muromskiego. Otoczeni powstańcy zamknęli się w 2. wielkich domach i bronili się z nielicznych strzelb, jakie posiadali. Kilka razy próbowali wydostać się z zabudowań i przedrzeć przez ogień nieprzyjaciela, niestety to się nie udało. Gdy zapaliła się pobliska stodoła, a ogień przedostał się na domy, ta garstka dzielnych ludzi musiała wybiec na zewnątrz. Moskale wykorzystali tą sytuację i pod pozorem, że jeden z powstańców strzelił do Sierzputowskiego rzucili się na bezbronnych i poczęli dobijać i mordować rannych. Rosjanie wzięli do niewoli 75 osób, w tym Wolskiego. W aktach zgonów parafii Unieck, pod datą 28 stycznia 1863 roku znajduje się zapis o następujących tego dnia zmarłych:
1. Klemens Koprowicz, lat 67;
2. Stanisław Kwiatkowski, lat 4;
3. Siennicki z miasta Raciąż, lat nie wiadomo;
4. Poniatowski z miasta stołecznego Warszawy, wiek nieznany;
5. Mężczyzna o nieustalonej tożsamości;
6. Mężczyzna o nieustalonej tożsamości;
7. Mężczyzna o nieustalonej tożsamości.

Wszystkie te osoby zmarły między 10 a 12 w nocy. Zostali pochowani na miejscowym cmentarzu w zbiorowej mogile. W 1993 roku z inicjatywy miejscowego społeczeństwa został odsłonięty pomnik ku czci poległych powstańców.

Obecny drewniany kościół o charakterze klasycystycznym został zbudowany w 1871 roku przez ks. Ludwika Pajęckiego, konsekrowany w 1886 roku przez biskupa Henryka Kossowskiego. Uszkodzony był podczas działań wojennych w 1945 roku, a także podczas pożaru w 1950. W latach 1989-1993 restaurował świątynię śp. ks. Tadeusz Zając.

W ołtarzu głównym kościoła umieszczony jest obraz Matki Boskiej Częstochowskiej z obrazem św. Jakuba na zasłonie. Ołtarze boczne poświęcone są Chrystusowi Ukrzyżowanemu i Matce Bożej. Kościół wyposażony jest w 9-głosowe organy z końca XIX wieku.

Obok kościoła stoi dzwonnica z końca XIX wieku. Natomiast bramę i ogrodzenie cmentarza wybudowano w 1884 roku. Kamienny parkan został rozebrany podczas II wojny światowej przez Niemców, a kamienie wykorzystano do budowy drogi Raciąż-Radzanów. Po wojnie został odbudowany. Do najciekawszych i najstarszych nagrobków należą:
1. Nagrobek Praksedy z Milewskich Gołębiowskich matki ośmiora dzieci zm. 14 lutego 1858r.
2. Nagrobek Walentyny z Siemiątkowskich Wiśniewskiej l. 45, zm. 18 września 1848 roku.
3. Grób ks. Henryka Betlejewskiego, proboszcza parafii Unieck w latach 1876-1897.
4. Zbiór 4 mogił ogrodzonych metalowym płotem gdzie pochowane są osoby z rodziny Zaborowskich - właścicieli Woli Łaszewskiej.

Na koniec dodam jeszcze, że w Muzeum Diecezjalnym można podziwiać drewnianą figurę Matki Bożej z dzieciątkiem z Uniecka - rzeźba z XV wieku. Podczas tejże uroczystości, zdjęcia tej figury zostały umieszczone przy wejściu głównym do kościoła.

Obecnie proboszczem parafii pod wezwaniem św. Jakuba w Uniecku jest ks. Wojciech Iwanowski, prefektem ks. Waldemar Marciniak. Wcześniej proboszczami byli min. ks. Janusz Nalewajek, ks. Tadeusz Zając, ks. Bolesław Gers, ks. Kukla, ks. Szczepański i inni.

Literatura:
Jerzy Borowski, Przemiany ludnościowe i gospodarcze w parafii Unieck w latach 1815-1914, Praca magisterska napisana w Zakładzie Historii Nowożytnej pod kierunkiem prof. dr hab. Jacka Staszewskiego, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, Toruń 1997.
Jerzy Borowski, Potyczka w Uniecku w 1863 roku, [W:] Ziemia Zawkrzeńska Tom XII, Mława 2008.
Unieck, [W:]Materiały do dziejów ziemi płockiej. Z archiwów diecezjalnych płockich XVIII wieku. Ziemia Płońska Tom 5. Zebrał i do druku przygotował Michał Marian Grzybowski, Płock 1989.
Katalog zabytków sztuki w Polsce, Tom X, woj. warszawskie, red. Izabela Galicka i Hanna Sygietyńska, Zeszyt 23, powiat sierpecki, Warszawa 1971.