Figurka w Kodłutowie

Autor: 

Jerzy Borowski

Jadąc od strony Raciąża, po prawej stronie przed wsią Kodłutowo, spotykamy niepozorną figurkę kamienną zwieńczoną krzyżem. Jednak napis na tabliczce pod krzyżem mówi nam o ciekawym wydarzeniu z życia nieodległej wsi Kodłutowo. Chodzi o ugodę w sprawie serwitutów czyli prawa chłopów-włościan do korzystania z dworskich lasów. Prawo dotyczyło poboru określonej ilości drewna na budulec, opał i ogrodzenia oraz wypasu bydła, koni i owiec w tychże lasach.Sprawy serwitutowe były często nieuregulowane do końca i bardzo często dochodziło do konfliktów (długoletnie procesy sądowe, częste najazdy włościan na lasy itp.). W tym przypadku można mówić o dość rzadko spotykanej ugodzie.Doszło do niej 27 II (8 III) 1881 roku w majątku Kodłutowo, należącym do Jana Kowalewskiego i 10 włościanami: Blochem, Cegielskim, Gawlińskim, Graczykiem, Kanigowskim, Kostrzewskim, Leonarskim, Łabajewskim, Rutkowskim i Szerszeniewskim. Każdy z nich otrzymał po 4 morgi (tj. 2,24 ha ziemi), 2,5 ara łąk z pastwiskami (tj. 1,4 ha), 33 ary (tj. 18,5 ha) łąk kośnych dla zwierząt i po 45 arów (25, 2 ha) lasu.Na pamiątkę tegoż wydarzenia, włościanie wspólnie z właścicielem majątku postawili figurkę kamienną zwieńczoną żelaznym krzyżem z napisem: "Na pamiątkę zgodnego odseparowania się 27 lutego/8 marca 1881 roku ofiarują Bogu właściciel z włościanami". Figurka została wystawiona na granicy ziem należących do włościan i majątku Kodłutowo.Należy nadmienić, że w tym czasie majątek Kodłutowo liczył 900 morgów (tj. 504 ha) ziemi. (Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, T. 4, Warszawa 1883 s. 241)Warto też wspomnieć, że majątek Kodłutowo wraz z kilkoma innymi wsiami w okolicach Raciąża (Dramin, Drozdowo, Koziebrody, Lipa, Szczepkowo) należał później do II wojny światowej do rodziny de Thun, posiadającej rozległe majątki m. in. w okolicach Mławy, Płocka i Płońska.