Twierdza Łomża

Autor: 

kazet-kz

Do budowy umocnień przystąpiono w 1877 roku, ale ze względu na ograniczenia finansowe wzniesiono pięć dzieł drewniano-ziemnych, które pierścieniem otoczyły miasto. Trzy dzieła wzniesiono na północnym brzegu Narwi w okolicy miejscowości Piątnica, a dwa na południowym.W 1901 roku postanowiono zmodernizować dzieła, gdyż te były zbyt słabe, żeby powstrzymać oddziały wroga. Tu jednak znowu pojawia się problem ograniczeń finansowych i w związku z tym rozbudowie uległy tylko dzieła na północnym brzegu Narwi. W ten sposób został utracony status twierdzy na rzecz przedmościa Piątnicy. Forty wybudowano według projektu gen. Wieliczko z 1897 roku (projekt stał się wzorcem dla budowy twierdz w latach 1898-1908), budowniczym fortów został gen. Alieksiej Szoszin (budowniczy m.in. Twierdzy Władywostok), a zakończenie budowy fortów przypada na rok 1909. Oznaczono je literami A, B, W (chronologicznie z alfabetem rosyjskim). Forty były przygotowane do ochrony okrężnej. Grubość ścian i stropów budowli fortecznych wynosiła od 1,5 do 2 metrów.

Wybudowano kaponiery przeciwskarpowe połączone ze sobą systemem potern, a także koszary szyjowe, schrony pogotowia, przelotnie. Połączone zostały ze sobą wałem obronnym i rowem. Prawe skrzydło przedmościa opierało się o moczary i bagna nadrzeczne, lewe zaś o samą rzekę. W czasie I wojny światowej przedmoście Piątnicy nie brało udziału w walkach, ale żołnierze rosyjscy stacjonujący w tym rejonie w 1915 roku pod Przasnyszem zadali największą klęskę wojskom niemieckim na froncie wschodnim. Gdy wojska niemieckie przełamały linię Narwi oddziały rosyjskie opuściły fortyfikację, jednak większość umocnień pozostała nienaruszona. Podczas wojny bolszewickiej od 28 lipca do 2 sierpnia 1920 roku bronił się tu batalion zapasowy 33 Pułku Piechoty w sile 900 żołnierzy (trzy kompanie strzeleckie i jedna kompania karabinów maszynowych), dowodzonego przez kapitana Raganowicza. W skutek groźby okrążenia Łomży oddziały obrońców wycofały się do Różan. Kontrofensywa przeprowadzona 22-go sierpnia zakończyła się wyzwoleniem miasta spod władzy sowieckiej. Przestarzałe już forty w czasie drugiej wojny światowej obsadzone były przez 33 Pułk Piechoty, który skutecznie odpierał ataki 10 Dywizji Pancernej przy wsparciu 24 Dywizji Piechoty nieprzyjaciela w dniach 7-10 września 1939 roku. Gen. Heinz Guderian o niepowodzeniach przy próbie zdobycia fortów zanotował w swoim pamiętniku: "Mężną obronę Polaków, a także z powodu niedostatecznego przygotowania naszych żołnierzy". W celu uniknięcia okrążenia (złamanie linii Nowogród-Wizna) ppłk Stanek otrzymał rozkaz odwrotu: "Nocą, z dnia 10 i 11 września oderwać się od nieprzyjaciela i skoncentrować się w rejonie Bacz Mokrych. Ruchy odwrotowe rozpocząć o godz. 23". 29 września zdobyczne tereny Niemcy przekazują Armii Radzieckiej, a ostatnie walki o Łomżę toczono we wrześniu 1944 roku. Obecnie przedmoście Piątnicy jest opuszczone z wyjątkiem części fortu B, który to jest w prywatnych rękach i trwają pracę nad przywróceniem jego pierwotnego wyglądu i udostępnieniem dla turystów.