Zamek i osada w Bobrownikach, na ziemi dobrzyńskiej

Autor: 

kazet-kz

Osada istniała tu już za czasów panowania Konrada I Mazowieckiego w końcu XII wieku, pojawia się również w zapiskach księcia dobrzyńsko-łęczyckiego Władysława II z pierwszej połowy XIII wieku. Wieś znajdowała się przy trakcie toruńsko-włodzimierskim. Od połowy XIV wieku mieściła się tu komora celna. Swą nazwę wywodzi od ogromnej ilości bobrów, które zamieszkiwały rzekę Wisłę.W 1377 roku Ludwik Węgierski przekazuje wieś siostrzeńcowi, Władysławowi Opolczykowi, który w 1392 roku sprzedaje ziemię Krzyżakom. Zamek wybudowany przez Krzyżaków w 1392 (1398?) roku na miejscu wcześniejszego drewnianego grodu polskiego (być może z elementami murowanymi).Wielki Mistrz Krzyżacki, Ulrich von Jungingen 29 września 1403 roku wydał przywilej założenia miasta na 52. włokach (ok. 29,1 ha). W nadaniu widnieje nazwa "Stadt Beberen" (miasto bobrowe). Rok później ziemia dobrzyńska zostaje odkupiona od Zakonu, po podpisaniu ugody w Raciążku. 6 sierpnia 1409 roku zakon wypowiada wojnę Polsce i 16 sierpnia wojska krzyżackie uderzają na ziemię dobrzyńską, zdobywając w ciągu dwóch tygodni Dobrzyń, Bobrowniki, Złotorię nad Drwęcą i Bydgoszcz. Oblężenie Bobrownik ma miejsce od 20. sierpnia, a osiem dni później zamek zostaje zdobyty. Wojskami Krzyżackimi dowodził sam Wielki Mistrz Zakonu Krzyżackiego, Ulrich von Jungingen. Po zawarciu I Pokoju Toruńskiego w 1411 roku, warownia powraca do Polski i staje się siedzibą starostów grodowych.W 1422 roku, król Władysław Jagiełło w Inowrocławiu nadał jeszcze 40 włok chełmińskich (20,8 ha) powierzchni miasta, a także wolny wyrąb w borach starościńskich, propinację w odległości jednej mili oraz uwolnił mieszkańców spod sądów starościńskich. Nakazuje również rozbudowę warowni, jako punkt obrony na granicy polsko-krzyżackiej. W 1455 więziono tu krzyżackich urzędników. Swoje znaczenie militarne traci w 1466 roku, po wojnie trzynastoletniej zakończonej II Pokojem Toruńskim. Zamek stał się po raz kolejnym więzieniem, dla krzyżackich zakonników w latach 1519-1521. W 1616 roku warownia jest zdewastowana (wspomina się także datę zniszczenia 1627-1628), a zamek główny nie posiada dachu. Ludność ziemi dobrzyńskiej, za przyzwoleniem sejmu w 1641 roku, postanawia odbudować zamek z prywatnych środków. Nic jednak z tego nie wyszło, gdyż w latach 1655-1660 warownia została doszczętnie zniszczona wraz z miastem podczas tzw. potopu szwedzkiego.W czasie pobytu w Jaworowie, król Jan III Sobieski, 5 maja 1678 roku potwierdził dotychczasowe prawa Bobrownik i zezwolił na coniedzielne targi oraz pięć jarmarków w roku. Od dziedzica dóbr Brzezna, w 1799 roku, mieszkańcy otrzymują 60 włok (33,6 ha) boru wraz z kolonią Białe Błoto, którą zamieszkuje pięć osób. Po 1820 roku, w wyniku prawdopodobnie powodzi, powstaje dzika odnoga, która odcina zamek od lądu; warownia na wyspie.W pierwszej połowie XIX wieku Bobrowniki posiadają gorzelnię i browar. Miasto posiada 84 drewniane domy, następnie już 109 i 4 w mur pruski wystawione. Mieszka tam 544. katolików i 90. Żydów. Znajdują się tu cztery ulice, w tym dwie brukowane i rynek. Nie ma tu przemysłu, ani rzemieślników. Jarmarki i targi nadane w przywilejach nie odbywają się. Kiedyś odbywały się tu Sądy Grodzkie, a w zamku był skład Akt Grodzkich i Ziemskich. W drugiej połowie XIX wieku Bobrowniki tracą prawa miejskie, a w pierwszej połowie tego wieku zamek zostaje doszczętnie rozebrany wg zaleceń władz. Budulec z jego rozbiórki posłużył przy budowie kościoła parafialnego, a także kilku zabudowań w Strońsku i Ciechocinku.Wpisany do rejestru zabytków 16 października 1957 roku, pod numerem 382/47/A.Około roku 1980 zasypano dziką odnogę Wisły i zamek ponownie powrócił na suchy ląd, na prawym brzegu Wisły. W miejscu, gdzie dziś znajduje się kamienna grobla, jeszcze trzydzieści lat temu płynęła rzeka. Obecny jego stan jest zagrożony, gdyż wezbrana Wisła niszczy mury zamkowe.Warownia murowana z cegły i głazów granitowych łączonych zaprawą wapienną. Przedzamcze oddzielone fosą. Zamek na planie kwadratu z wewnętrznym dziedzińcem i wieżą we wschodnim narożniku, budynek bramny od strony północnej, założenia mieszkalne w południowej części. Otoczony zewnętrznym murami obwodowymi i wspomnianą już fosą. Grubość muru do 3,5 metra. Obecnie w stanie trwałej ruiny.