Zespół klasztorny w Skępem

Kościół p.w. Zwiastowania Najświętszej Marii Panny i klasztor oo. Bernardynów w Skępem jest wybitnym zabytkiem baroku. Jest też Sanktuarium Maryjnym i celem pielgrzymek do cudownej figurki Matki Boskiej Skępskiej.

Rzeźba Najświętszej Marii Panny

Figurka umieszczona w głównym ołtarzu kościoła jest najstarszym zabytkiem sanktuarium. W 1496 r. cudownie uzdrowiona Zofia Kościelecka, córka właściciela tutejszych dóbr, jako wotum przywiozła z Poznania niewielką, wysoką 95 cm rzeźbę Matki Boskiej, wykonaną z lipowego drewna i polichromowaną. Początkowo umieszczono figurę w drewnianej kaplicy, następnie sprowadzeni tutaj 1498 r. oo. bernardyni budują kościół i klasztor. Słynąca łaskami Madonna ze Skępego staje się przedmiotem kultu, w 1755 r. staraniem gwardiana Stefana Gamalskiego zostaje ukoronowana, do rzeźby wykonano półksiężyc ze srebrnej blachy. W połowie XVIII w. dodano srebrną sukienkę i złotą koronę. W 1984 r. biskup płocki Bogdan Sikorski dokonuje rekoronacji figury. W 1996 r. uroczyście obchodzono pięćsetlecie Matki Boskiej Skępskiej
Cudowna figura jest skryta w ołtarzu za obrazem Zwiastowania NMP. Odsłaniana jest w czasie uroczystości kościelnych, ale także dla przybywających tutaj wycieczek.

Barokowe wnętrze kościoła

Obecny kościół jest znacznie większy od pierwszego, murowanego w stylu późnego gotyku, w latach 1508-10. W 1524 r. po lewej stronie nawy dobudowano prostokątną kaplicę św. Anny. W 1616 powiększono prezbiterium. W 1721 r. przeprowadzono gruntowny remont, który nadał wnętrzu barokowy charakter, w latach następnych postępowała dalsza barokizacja świątyni.

Chór zakonny

Chór zakonny to pomieszczenie gdzie gromadzą się zakonnicy na wspólne modlitwy i odmawianie brewiarza.
W klasztorze skępskim znajduje się on na tyłach ołtarza głównego, prowadzą doń wejścia umieszczone między pilastrami ołtarza. Wchodząc tam widzimy skromnie zdobione stalle, ustawione pod trzema ścianami. Zakonnicy zajmują w stallach miejsca wyznaczone przez przełożonego. Policzyłem miejsca jest ich 25, ilu zakonników obecnie przebywa w Skępem, nie wiem ale pewnie znacznie mniej niż miejsc w stallach.
Na tyle ołtarza jest zawieszony krucyfiks oraz liczne wota. Ściany i sklepienie zdobi polichromia.

Wystrój

Polichromia (bardzo piękna w jednej części architektoniczna, w drugiej figuralna autorstwa brata zakonnego Walentego Żebrowskiego) pochodzi z roku 1755, sprzed koronacji Matki Boskiej Skępskiej zwanej także Brzemiennej (figurka wykonana została w Poznaniu). Niestety nie poznaliśmy historii dlaczego akurat tutaj w Skępem znalazła się brzemienna figurka. Ale z tego względu jest to miejsce szczególnych pielgrzymek dla par starających się o potomstwo.
Polichromia nawiązuje do maryjnego charakteru świątyni oraz osoby św. Franciszka, założyciela braci mniejszych. A postać w pobliżu chóru nad stallami, to portret fundatora kościoła.
Warto wspomnieć o nietypowej dla polskich kościołów, ambonie z roku 1717 ( w tym samym czasie odrestaurowano organy). Kazalnica usytuowana jest na pewnej wysokość nad głowami wiernych, ale wchodzi się na nią nie po schodach z boku ambony, ale od strony krużganków przez dwuskrzydłowe drzwi.
W czasie wojny kościół początkowo zamieniony był przez Niemców na knajpę a później na spichlerz. Przed wkroczeniem Niemców do klasztoru, jednemu z braci udało się ukryć najświętszą figurkę pod dachem w krużgankach. Wszyscy bernardyni zamieszkujący klasztor, przeżyli II wojnę światową.

Kaplica św. Anny

Wkrótce po wybudowaniu kościoła, bo w roku 1524 postanowiono go powiększyć poprzez dobudowanie prostokątnej kaplicy. Kaplica św. Anny robi wrażenie mniej zbarokizowanej od nawy, mniej tutaj złoceń i polichromia jest skromniejsza, ale właśnie to podkreśla zabytkowość kaplicy.

Krużganki

Na uwagę zasługują także krużganki dla pielgrzymujących. Ich głównym wyposażeniem są umieszczone w poszczególnych segmentach obrazy Drogi Krzyżowej namalowane ok. 1790 roku (część z nich odrestaurowano). Ściany zdobią również tablice epitafialne pochodzące z katakumb, po ich wcześniejszym zniszczeniu przez Niemców. W narożnych wieżach, stanowiących element architektury krużganków, znajdują się dwa ołtarze. W jednym nastawę stanowi obraz Matki Boskiej Bolesnej, a w drugim obraz Chrystusa Cierniem Koronowanego pochodzących z II polowy XVIII w. Inicjatorem budowy krużganków (1726 - 1732) był wspomniany już Stefan Gamalski.

Skoro jesteśmy w krużgankach, warto poświęcić więcej uwagi umieszczonym tutaj epitafiom pochodzącym z XIX w. Warto je przeczytać, niektóre z trudem, bo stanowią bogate źródło wiedzy o ludziach tamtych czasów np. to, że jedna ze zmarłych wyszła za mąż w wieku 14 lat. Ciekawe jest też ówczesne słownictwo i pisownia.

W krużgankach, otaczających dziedziniec pątniczy, umieszczono pod koniec XVIII w. 32 obrazy pasyjne, których prawdopodobnym twórcą jest bernardyn o. Jacek Uzdowski. Stan zachowania malowideł nie jest dobry, zaledwie kilka wygląda na odrestaurowane.